Fiat 500 „Topolino”, jeden z najważniejszych samochodów w historii włoskiej motoryzacji, obchodzi w tym roku 90. rocznicę debiutu. Z tej okazji w okolicach Turynu odbył się czterodniowy zlot „La Topolino va ai 90”, zorganizowany przez komitet utworzony przez Topolino Autoclub Italia oraz Club Topolino Fiat Torino. W wydarzeniu uczestniczyło ponad 130 egzemplarzy kultowego modelu, który odegrał istotną rolę w upowszechnieniu motoryzacji we Włoszech.

Rajd odbywał się od 11 do 14 czerwca i prowadził przez jedne z najbardziej charakterystycznych miejsc regionu. Uczestnicy odwiedzili między innymi Sacra di San Michele, Reggia di Venaria, Bazylikę Superga oraz Castello di Rivoli. Jednym z najważniejszych punktów programu była wizyta w Heritage Hub, mieszczącym się na terenie kompleksu przemysłowego Mirafiori, gdzie od 1947 roku produkowano również Topolino. Wcześniej model powstawał w słynnych zakładach Lingotto.

13 czerwca załogi zatrzymały się w Heritage Hub na wydarzeniu przygotowanym specjalnie dla członków klubów Topolino. Program obejmował zwiedzanie ekspozycji z przewodnikiem oraz uroczystą kolację w otoczeniu historycznych pojazdów. Na wystawie można było zobaczyć między innymi egzemplarze wersji B i C, a także reprodukcje plakatów i szkiców reklamowych przygotowanych przez artystów z okazji premiery modelu. Oryginały tych prac przechowywane są w Centro Storico Fiat.

Wśród eksponatów znalazło się również podwozie Fiata 500 A wypożyczone przez muzeum MAUTO. Samochód został przekazany tej instytucji przez Fiata już w 1937 roku. Eksponat pokazuje rozwiązania techniczne opracowane przez konstruktora Dante Giacosę, który zanim trafił do działu samochodowego Fiata zajmował się projektowaniem silników lotniczych. Niektóre zastosowane przez niego rozwiązania czerpały inspirację właśnie z inżynierii lotniczej.

Historia Topolino rozpoczęła się w okresie międzywojennym. Celem projektu było stworzenie taniego samochodu, który umożliwiłby szerszym grupom społecznym korzystanie z indywidualnego transportu. Pierwotna koncepcja, opracowana przez dyrektora technicznego Antonio Fessię, zakładała zastosowanie silnika z przodu i napędu na przednie koła, co było wówczas rozwiązaniem bardzo nietypowym. Problemy ujawnione podczas testów pierwszego prototypu sprawiły jednak, że w 1934 roku projekt powierzono młodemu Dantemu Giacosie.

Ostatecznie konstruktor zdecydował się na bardziej klasyczny układ z silnikiem z przodu i napędem na tylne koła. Jednocześnie zastosował kilka oryginalnych rozwiązań. Czterocylindrowy silnik o pojemności 569 cm³ umieszczono przed osią przednią, a chłodnica znalazła się za jednostką napędową. Dzięki wykorzystaniu zasady termosyfonu nie było potrzeby montowania pompy wodnej. Moc wynosząca 13 KM pozwalała osiągać prędkość do 85 km/h.

Samochód miał rozstaw osi wynoszący dwa metry, co zapewniało stosunkowo przestronne wnętrze dla dwóch osób. W niektórych wersjach możliwe było także przewożenie dodatkowego pasażera na niewielkiej tylnej ławce po otwarciu materiałowego dachu. Charakterystyczny wygląd auta wynikał między innymi z nisko osadzonego silnika, który pozwolił na zastosowanie opadającej maski. Zewnętrzne reflektory zamontowane na błotnikach przypominały uszy popularnej postaci z kreskówek Disneya, od której pochodził przydomek „Topolino”, czyli „Myszka”.

Model zaprezentowano w czerwcu 1936 roku jako „nowy mały wielki samochód dla oszczędności i pracy”. Choć cena wynosząca 8900 lirów była wyższa od początkowo zakładanych 5000 lirów, auto odniosło sukces rynkowy. Do wybuchu wojny sprzedawano około 20 tysięcy egzemplarzy rocznie.

Po zakończeniu wojny produkcja została wznowiona, a konstrukcja była stopniowo modernizowana. W 1948 roku podczas salonu samochodowego w Genewie zadebiutował Fiat 500 B. Moc silnika wzrosła o blisko 30 proc., co pozwoliło zwiększyć prędkość maksymalną do 95 km/h. Samochód otrzymał także ulepszone hamulce, hydrauliczne amortyzatory i zmodernizowaną instalację elektryczną. W tym samym czasie pojawiła się odmiana Giardiniera Belvedere, pierwsza czteroosobowa wersja Topolino, wyróżniająca się drewnianymi elementami nadwozia inspirowanymi amerykańskimi kombi.

Kolejna modernizacja nastąpiła w 1949 roku wraz z debiutem modelu 500 C. Samochód otrzymał między innymi nowe reflektory wkomponowane w nadwozie, poziomy grill, aluminiową głowicę cylindrów oraz ogrzewanie kabiny – po raz pierwszy zastosowane w seryjnym samochodzie marki FIAT.

Produkcję zakończono w 1955 roku po zbudowaniu ponad 376 tysięcy egzemplarzy. Topolino pozostało ważnym środkiem transportu dla włoskich rodzin i przedsiębiorców jeszcze przez wiele lat. Dopiero w latach 60. stopniowo ustąpiło miejsca modelom Fiat 600 oraz Nuova 500, które kontynuowały proces umasowienia motoryzacji zapoczątkowany przez niewielki samochód z 1936 roku.

Przy okazji jubileuszu producent przypomina, że Topolino było jednym z modeli, które przyczyniły się do popularyzacji samochodu we Włoszech. Dzisiejsze obchody pokazują natomiast, że mimo upływu dziewięciu dekad niewielki Fiat nadal pozostaje ważnym elementem włoskiego dziedzictwa przemysłowego i motoryzacyjnego.

Autor: Tomasz Nowak

Zdjęcia: Materiały prasowe